“…hãy luôn kiên định với những gì mình đang làm…”
Buổi trò chuyện với Trang Lã được diễn ra vào thời điểm mà chỉ còn vài tháng nữa, cô bạn sẽ tốt nghiệp Thạc sĩ ngành Computer Graphic tại Texas A&M University. 11h đêm ở Mỹ, Trang nhận cuộc gọi của tôi, với lịch học và làm việc bận rộn của Trang, chúng tôi chỉ có thể hẹn nhau giờ đó. Một cảm giác thân thuộc khi nhìn thấy Trang trên màn hình, vẫn nụ cười đó, giọng nói đó, vào ba năm trước, khi lần đầu tiên tôi liên hệ Trang để viết câu chuyện về những bạn trẻ học song ngành tại Arena Multimedia. Chỉ khác là giờ Trang đã ở cương vị mới, cứng cỏi và trưởng thành hơn. Chúng tôi đồng ý với nhau, rằng buổi phỏng vấn này hãy đơn giản là một cuộc trò chuyện thân mật về hành trình từ Multimedia Design đến Computer Graphics, về những gì Trang đã có được tại Arena và về cả triển lãm đa phương tiện đầu tay của Trang trên đất Mỹ.
Quyết định học lên thạc sĩ của em bắt đầu từ lúc nào?
Chắc là từ lúc kết thúc hành trình tại Arena Multimedia, em đã muốn tiếp tục nối dài sự nghiệp của mình với thiết kế. Ở Arena, em được trải nghiệm hết tất cả các lĩnh vực thuộc ngành Mỹ thuật Đa phương tiện với tính ứng dụng cao, tức là sau hai năm đào tạo, mọi người có thể đi làm luôn, nhưng với em thì như thế vẫn chưa đủ, nó thôi thúc em phải học lên cao nữa, học một cái gì đó tận sâu gốc rễ, để không chỉ biết nhiều mà còn phải hiểu sâu, đặc biệt là với 3D – Lĩnh vực rất khó và cũng là lĩnh vực mà em yêu thích. Thế là em đã apply học thạc sĩ tại Texas A&M University, ngành Computer Graphic (Đồ họa máy tính). Khác với ngành Thiết kế đồ họa, ngành Đồ họa máy tính sẽ học 50% lập trình và 50% đồ họa 3D.
Em thấy khá may mắn khi đã đỗ vào trường vì background như em thực sự rất khó được nhận. Để giải thích lý do, thì Arena rất hay trong việc giúp em tạo ra một portfolio hoàn chỉnh cũng như xin thư giới thiệu từ các thầy, nhưng bằng của trường không phải bằng đại học, em chỉ có bằng kinh tế của đại học Ngoại thương, nghe không mấy liên quan cho lắm. Cho nên phần lớn các trường sẽ ít thiện cảm với một cái hồ sơ “thiếu chuyên môn” như thế. May sao, ngành Computer Graphic lại đòi hỏi cả tư duy logic lẫn tư duy nghệ thuật, nên em có thể kết hợp được kiến thức của cả Arena lẫn Ngoại thương khi apply vào Texas A&M, vô tình điều đó lại hợp, thế là em đỗ.
Lý do gì khiến em quyết định lựa chọn ngành học này?
Trong những năm ở Arena, em nhận ra mình học khá tốt kỳ Digital Product Development – Thiết kế Website, App với các môn học liên quan tới lập trình. Vậy nên em xem đó là lợi thế khi cân nhắc lựa chọn ngành tại Texas A&M University. Thú thật thì lúc apply, em cũng chỉ nghĩ lập trình là một môn học thôi, nhưng sự thật là nó chiếm đến phân nửa học phần. Cho tới sau này, em mới hiểu lập trình là nền tảng của đồ họa. Ví dụ khi em làm 3D hay VFX, nếu chỉ biết cách sử dụng các công cụ thì rất bị giới hạn, bởi xét cho cùng, công cụ cũng chỉ là phương tiện truyền tải. Còn trong trường hợp em có ý tưởng, em muốn sáng tạo ra những cái mới mà không bị hạn chế bởi bất kỳ công cụ nào thì phải biết lập trình. Một lý do khác để em đi đến quyết định học ngành Computer Graphic đó là vì ở Mỹ ngành Khoa học máy tính rất phát triển, lập trình là lĩnh vực hot và dễ xin được việc sau khi tốt nghiệp.
Em có gặp trở ngại gì trong việc là hòa nhập văn hóa và môi trường giáo dục ở bên Mỹ không?
Em nghĩ rào cản lớn nhất của mình là về mặt ngôn ngữ, vì trong khoảng 1 năm đầu đến lớp, em thực sự không hiểu mọi người đang nói gì. Thế nên em phải tìm cách khác để theo kịp bài vở. Mặc dù em không có khả năng nghe nhưng khả năng đọc của em khá tốt, vì vậy em sẽ hay đọc nội dung buổi học ở nhà, chỗ nào không hiểu thì tra google hoặc hỏi chat GPT. May mắn là bên này các thầy cô sẽ hay cho mình syllabus, nó giống như kiểu đề cương môn học, nhìn vào đó thì mình sẽ biết các đầu điểm cần đạt và điều mà giảng viên mong muốn, từ đó lên chiến lược ôn tập sao cho hợp lý. Chẳng hạn, em sẽ không đầu tư tất cả sức lực vào bài thi giữa kỳ vì nó chỉ chiếm 30% thôi. Tuy nhiên, em cũng luôn cố gắng giữ điểm A ở những bài thi nhỏ để đến khi thi cuối kỳ không phải quá áp lực về mặt điểm số.
Quá trình apply của em diễn ra như thế nào?
Em nhớ là mình đã nộp ba bức thư giới thiệu, một bài luận, đính kèm portfolio cùng bằng cấp và chứng chỉ Ielts. Trong đó, portfolio là tất cả những sản phẩm của em tại Arena, từ thiết kế đồ họa, thiết kế giao diện Web cho tới làm phim ngắn, 3D Game, 3D Animation.
Em nghĩ một trong những lý do quan trọng khiến em được nhận vào trường nằm ở nội dung bài luận. Em đã dùng nó để giải thích lý do tại sao em học trái ngành, tại sao em đang học Ngoại thương lại còn nộp hồ sơ vào Arena và tại sao em muốn trở thành sinh viên của Texas A&M University. Mong muốn của em sau khi về nước đó là mở một công ty đồ họa, muốn làm được điều đó thì cần kiến thức ở cả hai lĩnh vực: thiết kế và kinh tế. Ngoài ra, em cũng nói về nỗ lực của mình trong việc duy trì việc học song ngành để theo đuổi đam mê. Tại vì nếu không có đam mê thì rất khó để chịu được áp lực bài vở.
Theo em, đâu là khác biệt trong cách giáo dục giữa hai nước?
Em thấy cách học hai bên đều khá phù hợp với văn hóa mỗi nước. Theo cảm nhận cá nhân của em thì ở Việt Nam học sinh sẽ quen với việc có những chỉ dẫn rõ ràng, vì nhà trường luôn cung cấp thời khóa biểu các môn học đã được sắp xếp sẵn. Thành ra là nếu đưa cho mình yêu cầu và công cụ thì mình sẽ làm rất tốt. Còn bên Mỹ thì ngược lại. Em cần phải tự hỏi bản thân mình muốn cái gì và tìm đến thầy cô để nhận sự hỗ trợ. Một ví dụ cụ thể cho chuyện này là hiện tại em đang làm đồ án. Chủ đề em khai thác là văn hóa múa sư tử và em được tìm tối đa ba thầy cô, họ vừa hướng dẫn, vừa phản biện và cũng vừa đánh giá em trong quá trình làm việc. Thế thì em bắt đầu suy nghĩ từ thể loại đồ án. Nó nên là 3D Animation, AR/VR, 2D hay Interactive Art? Cuối cùng, em quyết định chọn 3D Animation và em cần các thầy cô có chuyên môn về mảng đó. Tiếp nữa, múa lân vốn xuất phát từ Trung Quốc, cho nên em phải sang khoa ngôn ngữ và văn hóa của trường để tìm thêm một giảng viên đang nghiên cứu về đất nước này. Từ đó đặt vấn đề rồi mời họ trở thành hội đồng hướng dẫn lẫn phản biện của mình. Cả một quá trình gần hai năm làm đồ án, em sẽ phải luôn luôn chủ động lên kế hoạch và tự làm mọi thứ, còn thầy cô sẽ đóng vai trò cố vấn, đưa ra lời khuyên cùng sự giúp đỡ nếu mình cần.
Em vẫn còn nhớ những kiến thức học được ở Arena chứ?
Em nhớ chứ, nhất là tư duy về đồ họa được học trong các môn nguyên lý thiết kế hồi năm nhất, còn phần mềm 3D Maya thì hầu như em sử dụng hằng ngày. Chuyện là đợt hè vừa rồi em đi thực tập tại một công ty startup. Ban đầu, công việc em ứng tuyển chỉ liên quan tới lĩnh vực Digital Twins thôi, nhưng sau đó em thấy web của công ty xấu quá, dẫu sao thì họ cũng mới khởi nghiệp mà, thế là em đã làm lại nguyên một cái web mới cho công ty bằng tất cả những gì em học được tại Arena. Em nhớ trong kỳ đó, ngoài học thiết kế giao diện ra thì chúng em còn được học về UX để biết cách phối màu ra sao hay tổ chức thanh công cụ thế nào nhằm tối ưu trải nghiệm tương tác của người dùng. May mắn là giám đốc công ty siêu thích cái web đó. Vì vậy em nghĩ việc làm chủ công nghệ và biết nhiều kỹ năng khác nhau đôi khi sẽ giúp mình có lợi thế hơn, đặc biệt là trong việc gây ấn tượng so với các bạn khác.
Chúc mừng Trang với một triển lãm đầu tay rất thú vị, em có thể nói đôi chút về nó được không.?
Triển lãm có tên là ĐỐT, và khi quay ngược lại thì nó là DOT trong tiếng Anh. Em là người Việt Nam và em luôn muốn đưa vài đặc điểm về đất nước mình vào trong tất cả tác phẩm, nên cũng không có gì là lạ khi em chọn một cái tên tiếng Việt cho triển lãm của mình.
ĐỐT | DOT. là một triển lãm đa phương tiện kết hợp giữa nhiếp ảnh, thiết kế và phim tài liệu về chuyến đi tới Nam Cực cuối tháng 12 năm ngoái của em, dưới sự bảo trợ từ khoa Visualization, Texas A&M. Đốt là một động từ khiến người ta liên tưởng tới sức nóng, nhưng các tác phẩm này lại được chụp ở Nam Cực lạnh giá. Dot có nghĩa là một chấm nhỏ, giống như con người khi đứng giữa khoảng không bao loa trắng xóa. Từ sự tương phản mạnh mẽ đó, em muốn khán giả qua triển lãm này sẽ tự đặt câu hỏi về sức ảnh hưởng của con người tới thiên nhiên, và liệu con người có thực sự quan trọng đối với thiên nhiên hay không?
Cái khó ở đây là rõ ràng mình được chuẩn bị trước, nhưng phải chuẩn bị làm sao để khi đặt chân đến Nam Cực, mình sẽ không bị chi phối bởi bất cứ điều gì mà và vẫn còn chỗ cho sáng tạo. Tại vì, chị biết đấy, nếu mình nghĩ quá nhiều thì sẽ khó nảy ra ý tưởng mới lắm.
Em đã dành nửa năm trước chuyến đi, tuần nào cũng tìm gặp Mentor, chúng em luôn nghĩ về một ý tưởng, nó không những phải đủ tốt để truyền đạt thông điệp hiệu quả, mà còn phải trực tiếp tới Nam Cực thì mới làm được. Cuối cùng em quyết định chụp ảnh, nhưng nếu chỉ chụp thôi thì hơi buồn, thế là em tính tới chuyện in chúng ra và đốt hết lên, nhưng đốt thế nào cũng đều có dụng ý, mỗi tấm ảnh là một kiểu đốt, đốt bằng bật lửa khác, đốt bằng bếp ga lại khác, tất cả đều cho ra nhiều hiệu ứng hay ho. Ngoài ra em cũng làm thêm một bộ phim tài liệu kể lại quá trình em tạo ra triển lãm này. Thông qua đó, em muốn mọi người hiểu hơn về công việc của người nghệ sĩ, một quá trình tư duy, trải nghiệm và sáng tạo cực kỳ thú vị.
Sau dự án này em có cảm nhận gì không?
Em đã học được một bài học lớn về sự sáng tạo. Ngày xưa, em là người rất rõ ràng. Trước khi làm bất cứ chuyện gì em cũng chuẩn bị kỹ càng, sắp xếp mọi thứ từ A đến Z chi tiết tỉ mỉ. Em làm tốt những thứ mà em được dạy nhưng lại cảm thấy sợ sệt khi nghĩ tới chuyện làm những thứ vượt khỏi vùng an toàn đó. Vô tình, điều ấy lại trở thành rào cản lớn cho sự sáng tạo. Mentor của em từng nói rằng, em phải vượt qua được cái tư duy đóng khung theo kiểu làm từng bước một như thế thì mới có thể sáng tạo được. Nó đã khiến em thay đổi rất nhiều trong cách suy nghĩ. Trước đây, em chỉ muốn làm những thứ xịn sò, đao to búa lớn, ứng dụng công nghệ này công nghệ kia. Với em bây giờ, công cụ cũng chỉ là phương tiện thôi, cái quan trọng nhất là ý tưởng của mình, mình nên truyền tải như thế nào, tại sao nhất định phải là cách truyền tải ấy? Cảm xúc của người xem được em đặt lên hàng đầu. Em muốn họ được sống trong câu chuyện đó chứ không phải chỉ trầm trồ về công nghệ và… không có gì nữa.
Vì thế, trong nửa năm tìm kiếm cảm hứng cho chuyến đi Nam Cực, các ý tưởng đã được đập đi xây lại rất nhiều lần. Nghe khó tin đúng không chị, ý tưởng thôi thì có gì mà khó. Thật ra, ý tưởng lúc nào chả có, nhưng ý tưởng tốt nhất lại cần được bồi đắp từ quá trình mình không ngừng tìm hiểu, nghiên cứu, xem xét tài liệu và liên tục nghĩ ngợi về nó, và rồi vào một khoảnh khắc nào đó, nó chợt lóe lên trong đầu mình, sau một chuỗi ngày mông lung vô định.
Sau khi tốt nghiệp thì em đã xác định được là em muốn làm gì chưa?
Hiện tại em đang theo đuổi 3D Digital Twins, tạm dịch thì nó có nghĩa là bản sao kỹ thuật số – một mô hình ảo ba chiều mô phỏng chính xác một đối tượng hay môi trường trong thế giới thực.
Như em và các bạn đang làm một dự án về trang trại nuôi bò ở trong trường. Giả sử có năm con bò, mỗi ngày năm con bò đó sẽ có khối lượng thức ăn và nước uống khác nhau, khí metan chúng thải ra môi trường cũng khác nhau. Ví dụ một ngày một con bò thải ra 50mg khí metan, nhưng để bảo vệ cho môi trường thì chỉ được phép thải 20mg/con thôi, mình cần phải thay đổi thức ăn và nước uống cho chúng. Vậy làm sao để mình tối ưu hóa được điều này? Công nghệ 3D Digital Twins sẽ làm điều đó, đồng thời đưa ra tiên đoán, với mỗi một con bò có cân nặng khác nhau thì cần lượng thức ăn và nước uống ra sao để đảm bảo bò đủ no và lượng khí metan cũng không vượt quá mức tiêu chuẩn thải ra môi trường trong 30 ngày tới. Việc em đang làm là tính toán tất cả những thông số đó rồi đưa tới cho người dùng, xem họ đồng ý hay muốn điều chỉnh cái gì không. Cái cốt lõi nằm ở chỗ khi thêm yếu tố 3D, mô hình này trở thành một bản sao không chỉ có dữ liệu mà còn có hình dạng, kích thước và chuyển động không gian thực tế, cho phép người dùng tương tác và quan sát trực quan hơn. Mình sẽ biết con bò đang đứng ở đâu trong thời gian thực đồng thời dự báo hành vi tiếp theo của nó.
Thì đó là lĩnh vực em đang theo đuổi và muốn làm trong tương lai. Vì tuy ở Việt Nam đã có bên làm rồi nhưng vẫn chưa phổ biến và đa phần còn khá thô sơ. Nó không có ứng dụng 3D hay AI mà chỉ đơn thuần là một bản vẽ 2D. Vậy thì em có thể mang những thứ em học được ở Mỹ về Việt Nam để bổ sung và phát triển thêm. Chưa dừng lại ở đó, cái hay của bản sao kỹ thuật số là nó ứng dụng được đa ngành như kiến trúc, sản xuất, nông nghiệp, chế tạo ô tô…
Vậy em đã chuẩn bị sẵn sàng trở về Việt Nam sau khi tốt nghiệp?
Em muốn về Việt Nam chứ tại vì em nhớ đồ ăn ở Việt Nam lắm. (cười)
Nhưng sau khi tốt nghiệp, em muốn ở lại và đi làm ở Mỹ thêm 1 đến 3 năm nữa để tích lũy kinh nghiệm, hiện tại em cũng đã xin được việc rồi.
Xuất phát từ những trải nghiệm cá nhân của em thì em có thể chia sẻ một vài kinh nghiệm mà em cho là hữu ích dành cho các bạn đang muốn du học không?
Lời khuyên về mặt chuyên môn của em đó là mọi người hãy tìm ra thứ mình đam mê nhất và tập trung học sâu về nó. Chúng ta có thể yêu thích nhiều thứ: quay phim, chụp ảnh, thiết kế… Chúng ta cũng có quyền dành thời gian cho tất cả những cái đó, nhưng vẫn phải ưu tiên nhất cho chuyên môn và trau dồi nó mỗi ngày. Nhất là trong thời đại AI phát triển, bạn lại càng phải giỏi trong một lĩnh vực nào đó, để không có một công cụ hay đối thủ nào thay thế được bạn.
Còn lời khuyên về mặt tinh thần thì em mong tất cả chúng ta hãy luôn kiên định với những gì mình đang làm. Nếu để bình chọn về lời khuyên sự nghiệp tệ hại nhất mà em từng nghe thì đó sẽ là: “Đi học cái ngành này làm gì? Ngành này nó chết rồi! Mấy đứa nghệ sĩ nghèo lắm.” Điều buồn cười là họ còn không hiểu hết về nó. Tóm lại là, đừng nói ước mơ của mình cho sai người.
Cảm ơn Trang đã dành thời gian ngày hôm nay để chia sẻ về câu chuyện thú vị của em. Chị nhận ra em đã đi rất xa và có những bước ngoặt rõ ràng trong hành trình của mình. Hy vọng một ngày nào đó, các tác phẩm của triển lãm ĐỐt | DOT. sẽ được trưng bày tại Việt Nam. Chúc em luôn kiên định với giấc mơ của mình.
Em cũng muốn cảm ơn Arena Multimedia, vì nếu không có Arena thì cũng không có em bây giờ. Đúng là em đã đi được khá xa nhưng em chưa bao giờ quên xuất phát điểm của mình, chưa bao giờ quên những gì trường đã dạy và cách mà mọi người hỗ trợ em thế nào. Cảm ơn trường rất nhiều.
